Aksaray Ulu Cami (Karamanoğlu Camii)

Aksaray Ulu Cami, şehir merkezinde, yığma bir tepenin üzerinde yükselir ve halk arasında Karamanoğlu Camii olarak da anılır. Kitabesine göre 1408–1409 yıllarında Karamanoğlu II. Mehmed Bey tarafından Mimar Mehmed Firuz Bey’e yaptırılmıştır.

Cami, Anadolu Selçukluları ile Karamanoğulları arasındaki sanat sürekliliğini en iyi gösteren yapılardan biridir: taç kapısındaki taş işçiliği Selçuklu geleneğini sürdürürken iç mekânın sivri kemerleri ve taş ayakları beylikler döneminin sade ama güçlü mimarisini yansıtır. Zinciriye Medresesi ile birlikte Neva Apart’a en yakın tarihî duraktır.

Tarihçe

Aksaray, 1470’lere kadar Karamanoğulları ile Osmanlılar arasında el değiştiren bir sınır şehriydi. Ulu Cami bu dönemin en büyük yapısıdır: II. Mehmed Bey caminin inşasını başlatmış, oğlu İbrahim Bey zamanında 1482–1483’te kapsamlı bir onarım görmüştür. Bugünkü minare ise yapıdan ayrı olarak 1925’te eklenmiştir.

Minare inşaatı sırasında caminin altında Bizans dönemine ait taban mozaikleri bulunmuştur. Bu buluntu, yapının daha eski bir yerleşim katmanı üzerinde yükseldiğini ve Aksaray’ın Roma–Bizans dönemindeki adı Koloneia ile bilinen kentin merkezinde yer aldığını düşündürür.

17. yüzyılda Aksaray’dan geçen Evliya Çelebi, “Karamanoğlu İbrahim Bey Camii” olarak andığı yapıyı dört kemer üzerine kâgir kubbeli, içinde on iki sütun ve iki sanatlı kapı bulunan, minaresi camiden uzakta bir ibadethane olarak tarif eder.

Mimari ve görülecekler

Cami kareye yakın, yatay dikdörtgen planlıdır ve hâkim malzemesi kesme taştır. Giriş batıya kaydırılmış, eyvan biçiminde düzenlenmiştir; doğu yönünde eski kale surlarına doğru açılır ve dış duvarlar sağlam payandalarla desteklenir.

Batı taç kapısı

Anadolu Selçuklu beyliklerinin tipik geometrik ve bitkisel süslemeleriyle bezenmiş batı portali, caminin en çok fotoğraflanan bölümüdür. Taş işçiliğindeki derinlik, aynı geleneği sürdüren Zinciriye Medresesi portaliyle karşılaştırılarak incelenebilir.

İç mekân, minber ve mihrap

Harim kuzey–güney doğrultusunda uzanır; mihrap önündeki kubbeye Türk üçgenleriyle geçilir. Kemerlerin sivriliği iç mekâna yüksek ve ferah bir etki verir. Mihrap alçıdandır; Evliya Çelebi minberi ve müezzin mahfilini “sade ve güzel” diye anar. Yapının kuzey bölümü iki katlı bir düzen gösterir ve iç mekân özgünlüğünü büyük ölçüde korumuştur.

Neva Apart’tan nasıl gidilir

Neva Apart, Aksaray şehir merkezinde, Zinciriye Medresesi ve Ulu Cami’ye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir; aşağıdaki mesafeler apart otelimiz başlangıç alınarak verilmiştir.

Ulu Cami, Neva Apart’a yaklaşık 400 metre uzaklıktadır ve Kalealtı Caddesi üzerinden yürüyerek 5 dakikada ulaşılır. Şehir merkezinde park yeri sınırlı olduğu için yürümenizi öneririz.

Ziyaret ipuçları

Cami ibadete açık bir mekândır; namaz vakitlerinin dışında ziyaret etmeniz, omuzları ve dizleri örten kıyafetler tercih etmeniz ve kadın ziyaretçilerin başörtüsü bulundurması beklenir. Cuma öğle namazı saatlerinde avlu oldukça kalabalık olur.

Aynı yürüyüşte Zinciriye Medresesi, Eğri Minare ve Şemsiyeli Sokak ile birlikte yarım günlük bir “eski Aksaray” turu yapabilirsiniz. Şehrin genel tarihini merak ediyorsanız Aksaray tarihi rehberimiz iyi bir başlangıçtır.

Yakındaki diğer yerler

• Zinciriye Medresesi – Karamanoğulları döneminde 1336’da yapılan, dört eyvanlı ve açık avlulu planı, kale görünümlü dendanlı duvarlarıyla Aksaray’ın ayakta kalan tek tarihî medresesi.
• Eğri Minare (Kızıl Minare) – I. Alâeddin Keykubad döneminde (1221–1237) kırmızı tuğladan yapılan, belirgin eğimiyle Aksaray’ın simgesi hâline gelen Selçuklu minaresi.
• Şemsiyeli Sokak ve Merkez Kafeleri – Aksaray çarşısının renkli şemsiyelerle örtülü yaya sokağı, Saat Kulesi çevresi ve kafeleriyle Neva Apart’a birkaç dakikalık yürüme mesafesindeki şehir merkezi.
• Somuncu Baba Türbesi – Hacı Bayram-ı Veli’nin hocası Şeyh Hamid-i Veli’nin, yani Somuncu Baba’nın (1331–1412) Aksaray’daki türbesi ve çevresindeki manevi ziyaret alanı.

Kaynaklar

• Vikipedi – Aksaray Ulu Camii
• Vikipedi – Aksaray (il)

Görsel kaynakları

• Aksaray şehir merkezindeki Ulu Cami – NuriCanY, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
• Aksaray Ulu Cami’nin taş ayaklı, sivri kemerli iç mekânı ve ahşap minberi – Dosseman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
• Aksaray Ulu Cami’nin kesme taş duvarları, avlusu ve şadırvanı – Dosseman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons