Zinciriye Medresesi

Zinciriye Medresesi, Neva Apart’ın hemen yakınında, şehrin tarihî çekirdeğinde yer alır. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı’na göre Karamanoğullarından Yahşi Bey tarafından 1336 yılında yaptırılmıştır; bazı kaynaklarda bâni olarak Karamanoğlu hükümdarı Halil Bey’in adı geçer.

Yazılı kaynaklardan bilinen pek çok Aksaray medresesinden günümüze ulaşan tek örnek olması, yapıyı şehrin eğitim ve bilim tarihinin canlı bir belgesi hâline getirir.

Tarihçe

Medrese, Karamanoğullarının Aksaray’ı yönettiği 14. yüzyılda inşa edildi. Burada yetişen âlimler arasında en önemlisi, hadis, tefsir, fıkıh, ahlak, edebiyat ve tıp alanlarında eserler veren Cemaleddin Aksarayî’dir; Kültür Portalı onu medresenin ilk müderrislerinden biri olarak anar. Cemaleddin Aksarayî’nin kabri bugün Somuncu Baba Türbesi ile aynı külliyededir.

Cumhuriyet döneminde yapı farklı işlevler üstlendi: 1940’tan itibaren hapishane olarak kullanıldı, 1969’da Aksaray’ın ilk müzesi burada kuruldu. Koleksiyon yeni binaya taşındıktan sonra restore edilen medrese, bugün Aksaray Belediyesi tarafından sosyal ve kültürel etkinliklerde kullanılmaktadır. Müzenin bugünkü hâlini Aksaray Müzesi sayfamızda bulabilirsiniz.

Mimari ve görülecekler

Yerel tüf kesme taş ve tuğlanın birlikte kullanıldığı medrese, dört eyvanlı ve açık avlulu klasik Anadolu medrese planına sahiptir. Dış duvarlardaki dendanlar yapıya bir kale görünümü verir.

Taç kapı ve adını veren zincirler

Giriş doğudaki taç kapıdandır. Basık kemerli kapı mukarnas (istalaktit) ve mihrapçıklarla süslenmiş, Selçuklu geleneğini sürdüren kabartma motiflerle işlenmiştir. Medresenin adı, at, eşek ve deve gibi hayvanların içeri girmesini önlemek için taç kapının kemerine asılan zincirlerden gelir.

Avlu, eyvanlar ve odalar

Üstü açık avlunun çevresinde tonoz ve kubbelerle örtülü sekiz bölmeli revaklar sıralanır. Revakların arkasında farklı büyüklükte altı oda, batıdaki ana eyvanın iki yanında ise kubbeli iki büyük oda bulunur. Eyvanlar bitkisel ve geometrik motiflerle bezenmiştir.

Neva Apart’tan nasıl gidilir

Neva Apart, Aksaray şehir merkezinde, Zinciriye Medresesi ve Ulu Cami’ye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir; aşağıdaki mesafeler apart otelimiz başlangıç alınarak verilmiştir.

Zinciriye Medresesi, Zincirli Mahallesi’nde, Neva Apart’a yaklaşık 100 metre uzaklıktadır; yürüyerek 2 dakikada ulaşırsınız. Yanındaki 1930’larda inşa edilmiş tarihî un fabrikası binası (Azm-i Milli) da aynı durakta görülebilir.

Ziyaret ipuçları

Medrese etkinlik mekânı olarak kullanıldığı için açık olduğu saatler programa göre değişebilir. Kapalı olduğu saatlerde bile taç kapı dışarıdan rahatça incelenebilir.

Medreseyi Ulu Cami ve Eğri Minare ile birleştiren kısa bir yürüyüş, Aksaray’ın Selçuklu–Karamanoğlu mirasını bir saatte görmenizi sağlar.

Yakındaki diğer yerler

• Aksaray Ulu Cami (Karamanoğlu Camii) – Karamanoğlu II. Mehmed Bey’in 1408–1409’da yaptırdığı, Selçuklu süsleme geleneğini sürdüren taç kapısı ve sivri kemerli iç mekânıyla Aksaray’ın en önemli camisi.
• Eğri Minare (Kızıl Minare) – I. Alâeddin Keykubad döneminde (1221–1237) kırmızı tuğladan yapılan, belirgin eğimiyle Aksaray’ın simgesi hâline gelen Selçuklu minaresi.
• Somuncu Baba Türbesi – Hacı Bayram-ı Veli’nin hocası Şeyh Hamid-i Veli’nin, yani Somuncu Baba’nın (1331–1412) Aksaray’daki türbesi ve çevresindeki manevi ziyaret alanı.
• Aksaray Müzesi – Dünyanın bilinen en eski beyin ameliyatı izlerini taşıyan 10.500 yıllık Aşıklı kafatası, Ihlara ve Çanlı Kilise mumyaları ve Luvi yazıtlı Aksaray steliyle bölgenin 10 bin yıllık tarihini anlatan müze.

Kaynaklar

• Kültür Portalı – Zinciriye Medresesi (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)
• Vikipedi – Zinciriye Medresesi (Aksaray)