Ihlara Vadisi

Ihlara Vadisi, Aksaray’ın Güzelyurt ilçesinde, Ihlara ile Selime arasında uzanan ve dünyanın en etkileyici kanyonları arasında sayılan bir vadidir. Tarihî kaynaklarda Peristrema (Yunanca “kıvrılarak dönen”) adıyla geçer; bu ad vadinin ortasındaki Belisırma köyünün eski adından gelir.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı’na göre vadide 105 kilise tespit edilmiştir ve bunlardan 14’ü ziyarete açıktır. Duvar gibi dik yamaçların arasında akan Melendiz Çayı, bozkırın ortasında Akdeniz iklimine yakın bir mikroklima yaratır; bu yüzden vadi tabanı yaz boyunca yemyeşildir.

Vadi nasıl oluştu?

Ihlara Vadisi, tektonik yükselmeler ve Hasan Dağı volkanının püskürmelerinin ardından çöken alanda ilerleyen Melendiz Çayı’nın binlerce yıllık aşındırmasıyla oluşmuştur. Melendiz Dağları’ndan doğan küçük akarsular birleşerek güneydoğu–kuzeybatı yönünde akar ve Mamasın Barajı’na ulaşır.

Kültür Portalı’na göre Melendiz vadi boyunca otuza yakın menderes çizer: Ilısu ile Selime arası kuş uçuşu 10 km iken suyun izlediği yol yaklaşık 18 km’yi bulur. Vadinin derinliği yer yer 100–150 metreye ulaşır. Antik çağda bu akarsuya “Kapadokya Irmağı” anlamında Potamus Kapadukus denirdi.

• Uzunluk: yaklaşık 14 km (Ihlara–Selime)
• Derinlik: yer yer 100–150 m
• Tespit edilen kilise sayısı: 105 (14’ü ziyarete açık)
• Vadiye iniş: Ihlara girişinde 382 basamaklı merdiven

Tarihçe: keşişlerin vadisi

7. yüzyıldan itibaren Bizans keşişleri, Hasan Dağı püskürmelerinin bıraktığı yumuşak tüfe evlerini ve kiliselerini oydular. Kiliselerdeki süslemeler 6. yüzyıldan 13. yüzyılın sonuna kadar devam etmiştir. 4. yüzyılda bölgede yetişen Kayserili Basileios ve Güzelyurt ile özdeşleşen Nazianzoslu Gregorios gibi kilise babalarının manastır anlayışı, Ihlara’nın keşiş topluluklarını derinden etkiledi.

Vadi, Arap akınları döneminde Hasan Dağı’ndaki savunma kaleleri sayesinde faal bir dinî merkez olarak kaldı. Selçukluların bölgeye gelmesinden sonra da Hristiyan yaşamı sürdü; bölgedeki kilise yaşamı ancak 1924 nüfus mübadelesiyle sona erdi.

Kiliseler ve freskler

Vadideki kiliseler resim üslubuna göre iki gruba ayrılır. Ihlara’ya yakın olanlar doğu (İran ve Suriye) etkisi taşıyan “Kapadokya tipi” resimlerle süslüdür ve çoğu İkonoklazma (726–843) öncesine uzanır. Belisırma yakınındakiler ise 10.–11. yüzyılın “Bizans tipi” (Makedonya sanatı) üslubunu yansıtır.

Ağaçaltı Kilisesi (Daniel Pantonassa)

Stilit Daniel’e adandığı düşünülen, kayaya oyulmuş haç planlı bir kilisedir; belki 7. yüzyıla tarihlenir. Kubbesindeki Göğe Yükseliş sahnesi İkonoklazma öncesine aittir.

Yılanlı Kilise

Narteksindeki 9. yüzyıla ait Cehennem sahnelerinde günahkârları sarmalayan yılan biçimli yaratıklar, kiliseye bugünkü adını vermiştir. Alışılmadık uzunluktaki apsisi de dikkat çeker.

Sümbüllü, Pürenliseki ve Kokar kiliseleri

Muhtemelen 10. yüzyıla ait Sümbüllü Kilise, Makedonya üslubuna geçişi temsil eder ve VII. Konstantinos ile eşi Helena’nın tasvirlerini barındırır. Pürenliseki Kilisesi’nin freskleri 9. yüzyılın ikinci yarısı ile 11. yüzyılın ikinci yarısı arasına tarihlenir; Kokar Kilise ise Havari Andreas’a adanmıştır.

Direkli ve Kırkdamaltı kiliseleri

Belisırma yakınındaki Direkli Kilise’nin kitabesi, yapının Bizans İmparatoru II. Basileios (976–1025) döneminde adandığını bildirir. Kırkdamaltı (Aziz Georgios) Kilisesi’nin 1283–1295 arasına tarihlenen kitabesi ise Selçuklu Sultanı II. Mesud ile Bizans İmparatoru II. Andronikos’un adlarını birlikte anar; Selçuklu kıyafetli bâni Basil Giakoupes ve eşi Tamar’ın tasviri, dönemin hoşgörülü bir arada yaşamının belgesidir.

Yürüyüş rotaları

Vadinin tamamı Ihlara’dan Selime’ye yaklaşık 14 km’lik, düz ve dere kenarı boyunca ilerleyen bir patikadır. En çok tercih edilen bölüm, Ihlara girişindeki merdivenden inip kiliselerin yoğunlaştığı kısmı gezdikten sonra Belisırma’ya kadar (yaklaşık 3,5–4 km) yürümektir. Belisırma’da Melendiz kıyısındaki restoranlarda mola verilir.

• Kısa rota: Ihlara merdiveni – Ağaçaltı – Belisırma (2–3 saat)
• Uzun rota: Ihlara – Belisırma – Selime (5–6 saat)
• Alternatif giriş: Belisırma köyü ve Selime

Neva Apart’tan nasıl gidilir

Neva Apart, Aksaray şehir merkezinde, Zinciriye Medresesi ve Ulu Cami’ye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir; aşağıdaki mesafeler apart otelimiz başlangıç alınarak verilmiştir.

Ihlara Vadisi’nin ana girişi Neva Apart’tan yaklaşık 40 km uzaklıktadır; Aksaray–Ihlara yolu üzerinden araçla 40–45 dakikada ulaşılır. Şehir merkezinden Ihlara beldesine saat başı toplu taşıma da vardır. Tek yön yürüyüş yapacaksanız dönüş için taksi ya da vadi çıkışındaki servisleri planlamanızı öneririz.

Rota, park yeri, taksi ya da günübirlik tur planı için Neva Apart resepsiyonuna danışabilirsiniz; misafirlerimize bölgeyi en verimli şekilde gezebilecekleri sırayı önermekten memnuniyet duyarız.

Ziyaret ipuçları

İlkbahar (nisan–haziran) ve sonbahar (eylül–ekim) yürüyüş için en keyifli dönemlerdir. Yazın vadi tabanı serin olsa da merdiven iniş–çıkışı ve açık alanlar sıcak olabilir. Kaymaz tabanlı ayakkabı, su, şapka ve kiliselerin içi için küçük bir el feneri alın.

Ziyaret saatleri ve giriş ücretleri dönemsel olarak değişebilir; yola çıkmadan önce T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmî kaynaklarından (muze.gov.tr, kulturportali.gov.tr) güncel bilgiyi kontrol etmenizi öneririz.

Kiliseleri tek tek tanımak için Ihlara Vadisi kiliseleri rehberimizi, bölgeyi tek günde gezmek için Aksaray gezi rotalarımızı okuyabilirsiniz.

Yakındaki diğer yerler

• Belisırma Köyü ve Melendiz Kıyısı Restoranları – Ihlara Vadisi’nin tam ortasında, Melendiz Çayı kıyısındaki restoranları, kaya kiliseleri ve 1476’dan beri taşıdığı adıyla yürüyüşçülerin mola köyü.
• Selime Katedrali ve Kaya Manastırı – Ihlara Vadisi’nin kuzey ucunda, kayaya oyulmuş iki sıra sütunlu katedrali, mutfakları ve ahırlarıyla Kapadokya’nın en büyük dinî yapılarından biri.
• Yaprakhisar Peri Bacaları – Ihlara Vadisi’nin kuzey çıkışında, Selime ile Belisırma arasında, kayaya oyulmuş odalarıyla tüf konileri ve Melendiz kıyısında sakin bir Kapadokya köyü.
• Güzelyurt (Gelveri) – Nazianzoslu Gregorios ile özdeşleşen, taş konakları, kaya kiliseleri, yeraltı şehirleri ve Manastır Vadisi’yle Kapadokya’nın en otantik kasabalarından biri.

Kaynaklar

• Kültür Portalı – Ihlara Vadisi (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)
• Wikipedia – Ihlara Valley
• Vikipedi – Ihlara, Güzelyurt
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Müzeler ve Ören Yerleri

Görsel kaynakları

• Ihlara Vadisi’nde Melendiz Çayı boyunca uzanan yeşil kanyon ve tüf duvarlar – Andrada Boldis, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
• Ihlara Vadisi tabanında ağaçlar arasından geçen yürüyüş patikası – Jose Huwaidi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
• Ihlara Vadisi Ağaçaltı Kilisesi’nde Bizans dönemi fresk – smus, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
• Ihlara Vadisi’ndeki Yılanlı Kilise’nin kayaya oyulmuş girişi – Ji-Elle, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
• Kırkdamaltı (Aziz Georgios) Kilisesi’nde Aziz Georgios’un iki yanında Basil Giakoupes ve Tamar freski – Kabz15, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons