Kızıl Kilise (Sivrihisar)

Kızıl Kilise, Aksaray’ın Güzelyurt ilçesine bağlı Sivrihisar köyünün yakınında, bozkırın ortasında tek başına yükselen kısmen yıkık bir Bizans kilisesidir. Adını, yapımında kullanılan kırmızımsı volkanik taştan alır.

Muhtemelen 6. yüzyılda, İmparator I. Justinianus döneminde (527–565) inşa edilen yapı, Kapadokya’nın en eski Hristiyan mabetlerinden biri ve kubbesi pencereli bir kasnağa oturan bilinen en eski kiliselerden biri olarak kabul edilir. 2008’den bu yana World Monuments Watch listesindedir.

Tarihçe

Kilisenin Kapadokya kilise babalarından Nazianzoslu Aziz Gregorios’a adanmış olabileceği düşünülür; yerel Rumlar ise yapıyı Aziz Panteleimon Manastırı olarak da anmıştır. Kudüs’e giden hacıların izlediği eski güzergâha yakınlığı, kilisenin bir hac durağı olarak da önem taşıdığını düşündürür.

İngiliz arkeolog ve yazar Gertrude Bell, 1907’de kiliseyi fotoğraflayıp ölçmüştür. Yapı, Sivrihisar köyünün Türkçe konuşan Hristiyan halkı tarafından 1924 nüfus mübadelesine kadar kullanılmış, mübadeleden sonra harabeye dönmüştür. 2011’de uluslararası bağışlarla başlatılan koruma çalışmaları, emekli restorasyon profesörü İsmet Ağaryılmaz yönetiminde yürütülmüştür.

Mimari

Kızıl Kilise, 5. ve 6. yüzyıllarda Orta ve Doğu Kapadokya’da yaygın olan haç planı uygular. Yerel volkanik taşlar son derece usta işçiler tarafından düzgün bloklar hâlinde kesilmiştir.

• Sekizgen kasnak üzerine oturan merkezi kubbe
• Kasnağı delen ve nefi ışıkla dolduran sekiz pencere
• Sonradan eklenen tek bölüm olan narteks
• Profesyonel işçilik gösteren büyük lentolar; imparatorluk ya da mezar şapeli olabileceğine işaret eder

Neva Apart’tan nasıl gidilir

Neva Apart, Aksaray şehir merkezinde, Zinciriye Medresesi ve Ulu Cami’ye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir; aşağıdaki mesafeler apart otelimiz başlangıç alınarak verilmiştir.

Kilise, Güzelyurt–Çiftlik yolu üzerinde, Sivrihisar köyünün yakınındadır. Neva Apart’tan yaklaşık 55 km, araçla 50–60 dakika sürer. Güzelyurt ve Manastır Vadisi ile aynı güne planlanabilir.

Ziyaret ipuçları

Kilise açık arazide, gölgesiz bir noktadadır; yaz aylarında şapka ve su bulundurun. Restorasyon nedeniyle bazı bölümler iskeleli ya da kapalı olabilir.

Gün batımında kırmızı taşlar en canlı rengine bürünür; fotoğrafçılar için bölgenin en etkileyici duraklarından biridir.

Yakındaki diğer yerler

• Güzelyurt (Gelveri) – Nazianzoslu Gregorios ile özdeşleşen, taş konakları, kaya kiliseleri, yeraltı şehirleri ve Manastır Vadisi’yle Kapadokya’nın en otantik kasabalarından biri.
• Güzelyurt Manastır Vadisi – Güzelyurt kasabasının hemen altında uzanan, kayaya oyulmuş kiliseler, şapeller ve konutlarla dolu, birkaç saatlik sakin bir yürüyüşe uygun vadi.
• Ihlara Vadisi – Melendiz Çayı’nın Hasan Dağı tüflerini oyarak oluşturduğu 14 km’lik kanyon; kayaya oyulmuş freskli kiliseleri, yeşil vadi tabanı ve yürüyüş parkuruyla Aksaray’ın en ünlü doğa ve tarih rotası.
• Belisırma Köyü ve Melendiz Kıyısı Restoranları – Ihlara Vadisi’nin tam ortasında, Melendiz Çayı kıyısındaki restoranları, kaya kiliseleri ve 1476’dan beri taşıdığı adıyla yürüyüşçülerin mola köyü.

Kaynaklar

• Wikipedia – Kızıl Kilise
• Vikipedi – Güzelyurt, Aksaray

Görsel kaynakları

• Sivrihisar köyü yakınında kırmızımsı taşlarıyla Kızıl Kilise – Christian1311, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
• Kızıl Kilise’nin iç mekânında kalan fresk izleri – Christian1311, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons