Viranşehir (Mokissos / Nora) Antik Kenti

Viranşehir, Aksaray’ın yaklaşık 30 km güneyinde, Helvadere beldesi sınırları içinde, Hasan Dağı’nın parazit kraterlerinden birinin dolmasıyla oluşmuş yüksek bir vadide yer alan antik kentin yöredeki adıdır. Bilim dünyasında Bizans kenti Mokissos ile özdeşleştirilir; yerel kaynaklarda Nora adıyla da anılır.

Deniz seviyesinden yaklaşık 1.500 metre yükseklikte, 200 hektarlık bir alana yayılan kentte konutların yanı sıra 32 kilise yapısı ve 20 sarnıç tespit edilmiştir. Ayakta kalan yapılar Bizans dönemine aittir.

Tarihçe

Antik kaynaklarda Mokissos, Romalılarda Mocisus adıyla geçen kent, Bergama Kralı II. Eumenes ile Kapadokya Kralı IV. Ariarathes’in Pontus Kralı I. Pharnakes’e karşı ilerlerken ordugâh kurduğu yer olarak anılır.

Bizans tarihçisi Prokopios’a göre Kapadokya’da ovada, kısmen yıkılmış Mokissos adında harap bir kale vardı; İmparator I. Justinianus (527–565) kaleyi tümüyle yıktırıp batısındaki dik ve ulaşılması güç yere dev bir sur inşa ettirmiş, çok sayıda kilise, imaret ve hamam yaptırmıştı. 535’teki eyalet düzenlemesiyle kent, yeni kurulan Kapadokya Tertia eyaletinin başkenti ve metropolitlik merkezi oldu ve Justinianopolis adını aldı.

Kalıntıların önceleri Helenistik dönem kalesi Nora (Neroassos) olduğu düşünülüyordu; 1930’lardan itibaren Mokissos olduğu görüşü kabul gördü. Konu hâlâ tartışmalıdır ve yeni araştırmalarla netleşmesi beklenmektedir.

Görülecekler

Vadiye batı, doğu ve kuzeydeki dik yamaçlı üç dar geçitten girilir. Kentin etrafını saran tepeler doğal bir sur oluşturur; yalnızca akropol surlarla çevrilmiştir. Kalıntılar vadi tabanına bakan yamaçlarda yoğunlaşır ve tamamen yığma taş tekniğiyle inşa edilmiştir.

• Kemerli Kilise (eski adıyla Kutsal Üçleme ya da Aziz Georgios Kilisesi)
• 32 kilise yapısı ve 20 sarnıç
• Akropol surları
• Yakınında Selçuklu dönemine ait Karahan (Eshab-ı Kehf Han) kalıntıları

Araştırmalar

Kalıntılar 19. yüzyıldaki batılı gezginler ve 20. yüzyıl başındaki araştırmacıların raporlarıyla tanınmaya başladı. 1994–1996 arasında Alman araştırmacı Albrecht Berger yönetimindeki bir ekip kentte yüzey araştırması yaptı; Berger’e göre Roma nekropolü üzerine kurulan kentte yaklaşık 1.000 konut vardı.

Neva Apart’tan nasıl gidilir

Neva Apart, Aksaray şehir merkezinde, Zinciriye Medresesi ve Ulu Cami’ye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir; aşağıdaki mesafeler apart otelimiz başlangıç alınarak verilmiştir.

Viranşehir, Helvadere üzerinden ulaşılır; Neva Apart’tan yaklaşık 32 km, araçla 35–40 dakikadır. Son bölüm stabilize yol olabilir; yüksek tabanlı araç işinizi kolaylaştırır.

Ziyaret ipuçları

Alan açık ve korumasızdır; kalıntıların üzerine çıkmayın ve sarnıç ağızlarına dikkat edin. Yüksek rakım nedeniyle hava serin ve rüzgârlı olabilir.

Bizans kentini Hasan Dağı manzarası ve Çanlı Kilise ile birleştirerek tam bir “Bizans Kapadokyası” günü geçirebilirsiniz.

Yakındaki diğer yerler

• Helvadere ve Hasan Dağı Etekleri – Hasan Dağı’nın batı yamacında, yaklaşık 1.350 m yükseklikteki belde; orman parkı, elma ve kiraz bahçeleri ve çevresindeki Bizans kiliseleriyle serin bir doğa kaçamağı.
• Hasan Dağı – Aksaray ile Niğde arasında yükselen, 3.268 metrelik zirvesiyle Orta Anadolu’nun Erciyes’ten sonra en yüksek dağı olan sönmüş volkan; Kapadokya tüflerinin ve Ihlara’nın kaynağı.
• Çanlı Kilise ve Kaya Yerleşimi – Akhisar köyü yakınında, Hasan Dağı’na bakan yamaçta 10.–11. yüzyıl Bizans kilisesi ve kayaya oyulmuş avlulu konaklardan oluşan geniş bir yerleşim.
• Aksaray Müzesi – Dünyanın bilinen en eski beyin ameliyatı izlerini taşıyan 10.500 yıllık Aşıklı kafatası, Ihlara ve Çanlı Kilise mumyaları ve Luvi yazıtlı Aksaray steliyle bölgenin 10 bin yıllık tarihini anlatan müze.

Kaynaklar

• Vikipedi – Mokissos
• Wikipedia – Helvadere

Görsel kaynakları

• Viranşehir’de Kemerli Kilise olarak bilinen haç planlı kubbeli kilise kalıntısı – Olybrios, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
• Hasan Dağı eteğinde Viranşehir (Mokissos) antik kentinin vadisi – Olybrios, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons