Sultanhanı Kervansarayı

Sultanhanı Kervansarayı, Aksaray’ın yaklaşık 42 km batısında, Konya yolu üzerindeki Sultanhanı ilçesindedir. Kitabesine göre 1229’da Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad döneminde inşa edilmiştir. Yaklaşık 4.900 m²’lik alanıyla Türkiye’nin en büyük Orta Çağ kervansarayıdır.

Selçuklu mimarisinin Türkiye’deki en iyi örneklerinden biri kabul edilen yapı, Aksaray çevresindeki üç anıtsal kervansaraydan biridir; diğer ikisi Ağzıkarahan ve Öresin Han’dır.

Tarihçe

Selçuklu kervansarayları, başkent Konya’yı Aksaray üzerinden Kayseri, Sivas ve İran’a bağlayan ve “Uzun Yol” olarak anılan ticaret güzergâhı boyunca, yaklaşık bir günlük kervan yolculuğu aralıklarıyla inşa edildi. Vakıflarla finanse edilen bu hanlarda yolculara yemek, hayvanlarına yem ve konaklama ücretsiz sağlanırdı.

Sultanhanı, Uzun Yol’un Konya–Aksaray kesimindeki en görkemli duraktır. Kale görünümlü bu yapı, bir yangında kısmen tahrip olduktan sonra 1278’de Sultan III. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde vali Seraceddin Ahmed Kerimeddin bin El Hasan tarafından onarılmış ve genişletilmiştir.

Han, 1256’da Moğol komutanı Baycu ile Selçuklu ordusu arasında yapılan Sultanhanı Savaşı’na da adını vermiştir.

Mimari ve görülecekler

Kervansaray, Selçuklu hanlarının klasik düzeninde iki bölümden oluşur: yaz aylarında kullanılan açık avlu ve kışın kullanılan kapalı bölüm.

Mermer taç kapı

Doğudaki giriş, 50 metre genişliğindeki ön cepheden dışa taşan, 13 metre yüksekliğinde mermer bir taç kapıdır. Sivri kemeri mukarnaslı konsollar ve geometrik örgülerle bezenmiştir; kemerin hemen altında “Kudret Allah’ındır” anlamındaki “El-minnetü lillah” yazılıdır.

Avlu ve köşk mescit

44×58 metrelik açık avlunun ortasında, dört kemer üzerine oturan kare planlı bir köşk mescit yükselir. Türkiye’deki en eski köşk mescit örneği olan yapı, Selçuklu süsleme sanatının en güzel örneklerinden biridir. Avlunun bir yanında arabalar için revaklar, diğer yanında yolcu odaları, salonlar, iki hamam ve ambarlar bulunur.

Kışlık bölüm

Avlunun karşı tarafındaki, giriş portaliyle yarışan süslemeli ikinci taç kapıdan kapalı bölüme geçilir. Beş nefe ayrılan bu tonozlu salonun ortasında, pandantiflerle sekizgen kasnağa oturan ve tepesinde aydınlatma feneri bulunan bir kubbe yer alır.

Neva Apart’tan nasıl gidilir

Neva Apart, Aksaray şehir merkezinde, Zinciriye Medresesi ve Ulu Cami’ye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir; aşağıdaki mesafeler apart otelimiz başlangıç alınarak verilmiştir.

Sultanhanı, Aksaray–Konya yolu (D300) üzerinde, Neva Apart’tan yaklaşık 42 km uzaklıktadır ve araçla 35–40 dakikada ulaşılır. Şehir merkezinden Sultanhanı’na saat başı toplu taşıma da vardır.

Ziyaret ipuçları

Taç kapının kabartmalarını en iyi öğleden sonra ışığında görürsünüz. Avlunun ortasındaki köşk mescidin merdivenlerine dikkat edin.

Ziyaret saatleri ve giriş ücretleri dönemsel olarak değişebilir; yola çıkmadan önce T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmî kaynaklarından (muze.gov.tr, kulturportali.gov.tr) güncel bilgiyi kontrol etmenizi öneririz.

Sultanhanı’nı Tuz Gölü ile aynı güne planlayabilir, Selçuklu kervan yolunu Selçuklu kervansarayları rehberimizde baştan sona keşfedebilirsiniz.

Yakındaki diğer yerler

• Tuz Gölü – Türkiye’nin ikinci büyük gölü; yazın bembeyaz tuz örtüsü üzerinde yürüyüş, flamingo kolonileri, gün batımı manzarası ve Aksaray’ın Eskil kıyısından ulaşılan özel koruma bölgesi.
• Acemhöyük (Puruşhattum) – Asur ticaret kolonileri çağında “Büyük Kral”ın oturduğu, Akad ve Hitit yazıtlarında Puruşhattum olarak geçen, Sarıkaya Sarayı ile Anadolu’nun en büyük höyüklerinden biri.
• Ağzıkarahan Kervansarayı – 1231–1240 arasında Abdullah oğlu Mes’ud’un yaptırdığı, zengin taş süslemeli taç kapısı ve dört ayaklı köşk mescidiyle UNESCO Dünya Mirası aday listesindeki Selçuklu hanı.
• Aksaray Müzesi – Dünyanın bilinen en eski beyin ameliyatı izlerini taşıyan 10.500 yıllık Aşıklı kafatası, Ihlara ve Çanlı Kilise mumyaları ve Luvi yazıtlı Aksaray steliyle bölgenin 10 bin yıllık tarihini anlatan müze.

Kaynaklar

• Kültür Portalı – Sultanhan (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)
• Wikipedia – Sultan Han
• Vikipedi – Aksaray (il)
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Müzeler ve Ören Yerleri

Görsel kaynakları

• Sultanhanı Kervansarayı’nın kesme taş cephesi ve kuleleri – José Luis Filpo Cabana, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
• Sultanhanı Kervansarayı’nın mukarnaslı taç kapısı – zolakoma, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
• Sultanhanı Kervansarayı avlusu ve ortasındaki köşk mescit – Robert Cutts from Bristol, England, UK, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons